![]()
بسم الله الرحمن الرحیم![]()
اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَاباً فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَ يَجْعَلُهُ كِسَفاً فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ فَإِذَا أَصَابَ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ
سوره الروم / آیه48
خداوند کسی است که بادها را وزان می سازد و بادها ابرها را بر می انگيزند. سپس خداوند آن گونه که بخواهد ابرها را در آسمان می گستراند و آن ها را به صورت توده هایی بالای يک ديگر انباشته و متراکم می دارد و تو می بينی که ازلابلای آن ها باران فرو می بارد و هنگامی که آن را بر کسانی از بندگانش می باراند، آنان خوشحال و مسرور می گردند.

دانشمندان ژئولوژی (زمين شناسان) با مطالعاتی كه بر روی ابرها انجام دادند، به اين نتيجه رسيدند كه چگونگی تشکیل باران از ابرها دارای سيستم خاصی می باشد. هواشناسان در مورد تشكيل ابرها مطالعات كرده اند تا نحوه توليد و ايجاد باران را بيابند، یافته ها نشان می دهد که تکوين ابرها طی سه مراحل باران ايجاد می کند.
برای وارد کردن نظرات خود در مورد مطالب این وبلاگ، به قسمت معرفی نویسنده وبلاگ در قسمت انتها مراجعه فرمائید و يا اينكه نظرات خود را به ايميل زير ارسال نمائيد.
E-mail: Vahid_ranjbar66@yahoo.com
E-Mail: abranjbar@ms.tabrizu.ac.ir
برای دیدن هر یک از قسمت های وبلاگ بر روی آن قسمت کلیک کنید.
معرفی کتاب های تالیف شده توسط مهندس ابوالفضل رنجبر
پاسخنامه دفترچه شماره 1 کنکور کارشناسی ارشد سال 1388 مهندسی کشاورزی - آب
پاسخنامه دفترچه شماره 2 کنکور کارشناسی ارشد سال 1388 مهندسی کشاورزی - آب
رویدادهای مذهبی شهریور ماه
مسابقه کاریکاتور و عکس و نقاشی با موضوع بحران آب
مراحل شکل گیری باران در قرآن
لینک به سایت های مذهبی
درباره آب
پمپ و پمپاژ - ایستگاه های پمپاژی
زهکشی
GIS : سیستم اطلاعات جغرافیایی
آبیاری و انواع روش های آن
لینک به دیگر سایت ها
یه مطلب خوبی پیدا کردم، درسته به آبیاری ارتباطی نداره، ولی حیفم اومد شما نخونینش...
دروس رشته مهندسی کشاورزی - آب
اهداف مختلف آموزش رشته مهندسی کشاورزی - آب
آشنایی با رشته مهندسی کشاورزی - آب
در مورد آبیاری چه می دانید؟
مهندسی کشاورزی - آبیاری و زهکشی
مهندسی کشاورزی - سازه های آبی
مهندسی کشاورزی - منابع آب
مجموعه مهندسي عمران
هواشناسی کشاورزی
گرایش های کارشناسی ارشد و ضرایب دروس این رشته ها
ورود به رشته آبياري و تحصيلات تكميلي آن
معرفی نویسنده وبلاگ
پاسخنامه دفترچه شماره 1 کنکور کارشناسی ارشد سال 1388 مهندسی کشاورزی - آب

پاسخنامه دفترچه شماره 2 کنکور کارشناسی ارشد سال 1388 مهندسی کشاورزی - آب

معرفی کتاب های تالیف شده توسط مهندس ابوالفضل رنجبر






برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد این کتاب ها به بخش کتب تالیف شده در سایت
www.e-geomatics.ir مراجعه فرمایید.

السلام علیک یا فاطمه زهرا

|
درباره آب | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آب مايعي است که حيات بدون آن ميسر نيست و محور اصلي علم هيدرولوژي (آبشناسي) را تشكيل مي دهد. مولكول هاي آب از اتم هاي اكسيژن و هيدروژن تشكيل شده و توسط پيوند هيدورژني به هم متصل مي شوند. اتم هاي مذكور خود توسط نيروي كووالانس به هم متصل شده اند و فرمول شيميايي مولكول آب H2O است. اتم هاي هيدروژن داراي بار مثبت با زاويه اي نزديك به 105 درجه دور اتم اكسيژن با بار منفي را گرفته اند و اين وضعيت حالتي قطبي به اين پيوند مي دهد. ديمانسيون بالك آب در دماي 20 درجه سانتيگراد برابر 2100000000 نيوتن بر متر مربع است. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| آب ماده منحصربفرديست زيرا: | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آب تنها ماده طبيعي است كه به سه حالت جامد، مايع و گاز بطور طبيعي در كره زمين پيدا مي شود. در حالتي كه تبديل به يخ مي شود يخ چگالي كمتري نسبت به آب سرد دارد بنابراين يخ ها روي آب شناور مي شوند. از طرفي نوعي عايق در سطح تشكيل مي شود و دماي آب در مناطق مياني تعديل مي شود. آب کشش سطحي بسيار بالايي دارد. به عبارت ديگر آب چسبنده و الاستيک است و تمايل دارد که بجاي پخش شدن، بصورت فشرده و قطرهاي باشد. کشش سطحي يکي از دلايل خاصيت مؤينگي آب است و باعث ميشود تا آب و مواد محلول موجود در آن در داخل ريشه گياهان و مويرگ هاي بدن انسان و آوندهاي گياهي حرکت کند. مسئله تغيير حجم هنگام تبديل به يخ شدن در طبيعت بسيار مهم است. به عنوان مثال پدیده هائي چون تخريب فيزيكي، هوازدگي سنگ ها و متلاشي شدن لوله هاي انتقال آب از اثرات اين پديده است. آب خالص تقريباً بو، مزه و رنگ ندارد. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| جرم مخصوص يا دانسيته آب | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| جرم مخصوص كه بصورت جرم در واحد حجم تعريف مي شود. براي آب 1000 كيلوگرم بر متر مكعب در نظر گرفته مي شود. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| وزن مخصوص | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
نيروئي كه جاذبه زمين بر واحد حجم وارد مي كند و با ديمانسيون ML-2T2 نمايش داده مي شود. براي آب برابر 9810 نيوتن بر متر مكعب است. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چگالي آب | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
چگالي يك جسم نسبت بين دانسيته يا جرم مخصوص يك جسم به دانسيته آب در دماي استاندارد 4 درجه سانتيگراد و فشار يك اتمسفر است، بنابراين چگالي آب يك است. چگالي بدون ديمانسيون مي باشد. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| لزجت يا ويسكوزيته | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
لزجت خاصيتي از سيال است كه به موجب مقاومت در مقابل تغيير شكل زاويه اي پديد مي آيد. اين ويژگي متاًثر از نيروي پيوستگي (رابطه بين مولكول هاي همجنس) و چسبندگي (ارتباط بين مولكول هاي غیر همجنس) مولكول هاست. آب يك سيال نيوتوني محسوب مي شود زيرا رابطه ميان تنش برشي و تغيير شكل آن تقريباً خطي است. ديمانسيون لزجت ML-1T2 مي باشد. آب به واسطه اثر موئينگي در مقابل نيروهاي كشش سطحي كه در سطح مشترك آب و هوا وجود دارد مقاومت مي كند. كشش سطحي باعث مي شود تا فشار داخل قطر مايع بيش از خارج آن باشد.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| فشار بخار | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| در دماي 20 درجه فشار بخار آب 2100000000 نيوتن بر متر مربع است. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| گرماي نهان | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مقدار گرمائي كه در تبديل حالات آب گرفته يا آزاد مي شود را گرماي نهان مي گويند كه انواع مختلف آن در جدول زير آمده است:
توجه داشته باشيد كه اگر عمل تصعيد صورت گيرد انرژي لازم برابر مجموع گرماي نهان تبخير و نهان ذوب خواهد بود(تقريباً 677 كالري بر گرم). عكس اين حالت يعني تبديل هر گرم بخار به يخ نيز همين ميزان انرژي آزاد مي كند. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| رطوبت مطلق | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ميزان جرم بخار در حجم معيني از هوار رطوبت مطلق مي گويند كه برحسب گرم بر متر مكعب بيان مي شود. اين ويژگي متناسب با ميزان درجه حرارت و فشار هواست.
رطوبت مطلق (ha) را برحسب كشش سطحي (e) و درجه حرارت هوا (t) ميتوان بدست آورد: ha=217*e/t+2.73.3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
خلاصه اي از ويژگيهاي فيزيكي آب |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
پمپ و پمپاژ (ایستگاه های پمپاژی):
پمپ:
به ماشینی اطلاق می گردد که برای جابجایی سیالات ( مایعات و گازها ) مورد استفاده قرار می گیرد. تغییر مکان دادن سیالات ممکن است در امتداد قائم و یا افقی صورت گیرد. انرژی مورد نیاز پمپ از وسیله محرکی مانند موتورهای الکتریکی، موتورهای درون سوز، توربین های بخار و توربین های بادی گرفته می شود.
هدف از ساخت پمپ:
جابجا کردن مقادیری آب به ارتفاع معلوم. پمپ هایی که در ابتدا ساخته می شدند فقط به منظور جابجا کردن مقادیر زیادی آب به ارتفاع ناچیز بودن که البته بازدهی مناسبی نداشتند. امروزه این پمپ ها پیشرفت چشم گیری داشته اند و انواع متعددی از آنها برای کارهای گوناگونی ساخته می شوند.
ایستگاه های پمپاژ:

برای ساخت یک ایستگاه پمپاژ باید سه نکته اساسی زیر در نظر گرفته شود:
1- هدف از ساخت ایستگاه پمپاژ
2- شناخت انواع پمپ ها و کاربرد آنها ( طراحی پمپ ایستگاه )
3- دستورالعمل نحوه بهره برداری از ایستگاه پمپاژ
موارد کاربرد پمپ ها:
پمپ ها اغلب برای منظورهای متفاوتی ساخته می شوند که عبارتند از:
الف- انتقال آب:
محل مصرف آب همیشه در محل منبع آن نمی باشد در این صورت لازم است آب به مراکز مسکونی، صنعتی و یا کشاورزی منتقل گردد. مثلا پمپاژ آب از چاه های عمیق و نیمه عمیق، پمپاژ آب از رودخانه به اراضی اطراف و یا آبرسانی به مسافت های دور.
ب- آبیاری اراضی:
در سیستم های آبیاری تحت فشار که می بایست آب در شبکه ای از لوله ها با فشار معین حرکت کرده و بصورت قطرات ریز و یکنواخت در شعاع مناسب در اطراف آب پاش ها و یا قطره چکان ها ریزش نماید لازم است این فشار توسط پمپ یا منبع هوایی تامین گردد.
پ- زهکشی اراضی:
زمین هایی که در اثر آب اضافی، کشت و کار در آن ها غیر ممکن شده است به روش های مختلفی زهکشی می شوند. چنانچه خروج طبیعی آب ممکن نباشد با استفاده از پمپ این عمل امکان پذیر می شود.
ت- به گردش در آوردن مایعات:
به گردش در آوردن مایعات مختلف در صنایع شیمیایی و تصفیه نفت و همچنین به گردش در آوردن آب به منظور گرم کردن و خنک کردن.
تقسیم بندی پمپ ها:
تقسیم بندی پمپ ها براساس عوامل مختلفی صورت مگیرد. این تقسیم بندی می تواند بر اساس موارد ذیل انجام پذیرد:
الف: برمبنای مصرف ( شرب، صنعت، کشاورزی، زهکشی )
ب: ساختمان داخلی
پ: نحوه انتقال انرژی به سیال
ت: نوع سیال عبوری
متداول ترین نحوه تقسیم بندی پمپ ها بر مبنای نحوه انتقال انرژی به سیال است که بطور کلی در دو تقسیم بندی داریم.
Dynamic pumps -1 - پمپ های دینامیکی
پمپ هایی هستند که انتقال انرژی از آنها به صورت دائمی صورت می گیرد. دراین پمپ ها عمدتا افزایش انرژی سیال با تغییر انرژی جنبشی به انرژی فشاری صورت میگیرد .
Displacement pumps -2 - پمپ های جابجایی
پمپ هایی هستند که انتقال انرژی از آنها به سیال بطور متناوب صورت می گیرد .
* انواع پمپ های دینامیکی:
Turbo pumps -1: توربو پمپ ها
در بین انواع مختلف پمپ ها به علت شکل ساده ساختمانی، نسبت پایین حجم به قدرت مصرفی و تنوع فراوان و موارد مصرف نسبت به سایر پمپ ها از اهمیت بیشتری برخوردار است.
مهم ترین روش تقسیم بندی توربو پمپ ها بر اساس مسیر حرکت سیال در چرخ ( پروانه ) است.
توربو پمپ ها خود دو نوع تقسیم بندی دارند که در زیر به آن ها اشاره می شود:
الف: Radial flow pumps: پمپ جریان شعاعی( گریز از مرکز یا سانتریفوژ)

در این نوع پمپ ها آب موازی بر محور پمپ وارد و بصورت عمود بر محور پمپ خارج می شود. این پمپ ها معمولا برای ایجاد فشار های بالا در دبی های کم بکار می روند. ( دبی کم ، فشار زیاد ، نیروی گریز از مرکز)
ب: Axial flow pumps: پمپ جریان محوری



آب موازی بر محور پمپ وارد و موازی خارج می شود. دراین پمپ قسمت اعظم فشار مایع را نیروی پرتاب پره های پروانه تامین می کند. این پمپ برای تولید دبی های زیاد با ارتفاع کم کاربرد دارد. (دبی زیاد، ارتفاع کم، نیروی پرتاب پروانه )
2- Rotary pumps: پمپ گردشی

این پمپ دراری دو قسمت است، یکی جداره ثابت و دیگری قسمت دوار که شامل محور گردان با چرخ دنده می باشد. برخلاف پمپ های گریز از مرکز که مایع را با سرعت به قسمت خروجی پمپ هدایت می کند در پمپ های گردشی مقداری از مایع بین دنده های چرخ دنده پمپ به اصطلاح به تله می افتند و باعث می شوند سرعت مایع در خروجی کاهش یابد. این پمپ ها بیشتر برای روغن کاری کاربرد دارند.
خصوصیات برجسته پمپ های سانتریفوژ:
1- جریان تخلیه مایع در آنها آرام و یکنواخت است.
2- متنوع بودن این پمپ ها با خصوصیات زیاد و گوناگون
3- رضایت بخش بودن راندمان
4- تناسب برای کارکردن با موتورهای برقی و موتورهای احتراقی
5- پایین بودن هزینه نگهداری
6- دامنه کاربرد آن ها در پروژه های کشاورزی، صنعتی و آبرسانی فوق العاده بالاست. زیرا از نظر دبی و ارتفاع تولیدی وسعت زیادی را پوشش می دهد.
7- فضای کمتری را متناسب با قدرت تولیدی ایجاد می کند.
زهکشی: Drainage
به زبان ساده می توان گفت زهکشی خارج کردن آب و املاح اضافی از بستر و یا عمق خاک است. در کشاورزی هدف از زهکشی ، بیشتر فراهم کردن محیطی مناسب برای رشد ریشه گیاه است. ( از نظر تهویه و شوری) در تعریفی جامع تر میتوان گفت زهکشی به معنی خارج شدن طبیعی یا مصنوعی آب مازاد از یک منطقه بوده و از مباحث بنیادی هیدرولوژی مهندسی است.
اهمیت زهکشی:
هر وقت زمین را آبیاری می کنیم، سطح آب سفره زیرزمینی بالا می آید و امر تهویه در منطقه ریشه با مشکل مواجه می شود ضمنا تجمع املاح نیز باعث ایجاد شوری در خاک می گردد.
مسائلی که به خاطر عدم تهویه در خاک بوجود می آیند:
۱- کاهش تنفس ریشه و موجودات زنده
2- کاهش نفوذپذیری و حرکت کند املاح در خاک
3- تشکیل ترکیبات سمی در خاک (انجام عملیات احیا به جای اکسیداسیون)
4-کاهش تولید مواد غذایی در خاک
بعضی از زمین ها بصورت طبیعی زهکشی شده اند( به علت وجود شیب و با کمک نیروی ثقل) و در بعضی از موارد زهکشی بصورت مصنوعی انجام می شود مانند کانال یا لوله.
تاریخچه زهکشی:
زهكشی كشاورزی، بنا به عقیده سازمان خواربار و كشاورزی جهانی، نه هزار سال پیش در بینالنهرین آغاز شد. در آن هنگام لوله به كار برده نمیشده بلكه به احتمال زیاد از سنگ و سنگریزه و شاخ و برگ گیاهان بهرهگیری میشد. اولین لولههای زهكشی حدود چهار هزار سال قدمت دارند. در اروپا، اولین زهكشی زیرزمینی حدود دو هزار سال پیش نصب شدهاست. در كتابی كه در حدود سه هزار سال پیش در چین نگاشته شده، نقشههایی از سیستم زهكشی مشاهده میشود. هرودت، در حدود 2400 سال قبل، اشارههایی به كاربرد زهكشی در درّه نیل دارد. اولین مدارک ثبت شده زهکشی بوسیله شخصی به نام کاتو در دو سال قبل از میلاد مسیح ثبت شده است. یک سال قبل از میلاد، شخصی به نام پلینگ، سیستم زهکشی خندقی را پیشنهاد کرد که از ریگ و شاخ و برگ پر شده بود و به عنوان یک زهکش زیرزمینی عمل می کرد. البته قنات که ابداع آن در حدود سه هزار سال قبل توسط ایرانیان صورت گرفته است یکی از قدیمی ترین سیستم های زهکشی محسوب می شود و در اینجا بد نیست اشاره ای نیز به سیستم زهکشی تخت جمشید کرد که این سیستم در نوع خود در جهان از نظر تاریخی بی نظیر است. زهكشی مدتی در جهان به فراموشی سپرده شد تا اینكه در 1544 میلادی در انگلستان دوباره زندگی جدیدی یافت. اولین تنبوشه ساز سفالی در 1840 در انگلستان به كار گرفته شد. در امریکا زهكشی لولهای در دو سده پیش آغاز شد.
زهکشی در ایران:
احداث اولین شبكههای نوین آبیاری و زهكشی در دهه 1310 در جنوب كشور صورت گرفت و اولین زهكش روباز با استفاده از ماشین در حوالی سال 1335 در شاوور خوزستان ساخته شد. در سالهای 1341 و 1342 اولین شبكه زهكشی زیرزمینی با استفاده از لولههای سفالی در دانشكده كشاورزی دانشگاه جندی شاپور (شهید چمران) واقع در ملّاثانی (رامین) اهواز در وسعتی حدود 500 هكتار با نیروی كارگری به اجرا در آمد. در همین سالها بود كه اولین ماشین زهكشی وارد كشور شد. اولین طرح بزرگ زهكشی به وسعت 11000 هكتار در هفت تپه به اجرا درآمد. سپس زهكشی اراضی شركت كشت و صنعت كارون و همزمان با آن زهكشی اراضی آبخور سد وشمگیر در گرگان آغاز شد. دشتهای مغان، دالكی در بوشهر، زابل، میاندوآب، بهبهان، طرحهای هفتگانه توسعه نیشكر در خوزستان از جمله طرحهای بزرگ دیگری هستند كه اجرای آنها به اتمام رسیده است.
اهداف زهکشی:
۱- جمع آوری و خارج کردن املاح اضافی
2- جمع آوری آب های سطحی ناشی از روان آب که این مساله بیشتر در مناطق مرطوب کاربرد دارد و لازم به ذکر است در مناطق مرطوب کانال های سطحی زهکش را بصورت عریض می سازند.
3- ایجاد تهویه مناسب در محیط خاک ریشه
4- بهبود کارآیی ماشین آلات (مخصوصا کشاورزی)
5 – استحکام بخشیدن به ساختمان خاک و...
فواید زهکشی:
از فواید زهکشی می توان به جلوگیری از وقوع سیل، به زیر کشت بردن اراضی جدید، زودتر گرم شدن خاک در فصل بهار، شروع زودتر عملیات کشاورزی، کیفیت و کمیت بهتر محصولات، شستشوی املاح اضافی و بهتر شدن وضعیت مسائل بهداشتی را نام برد. در تعریفی جامع تر از این فواید می توان گفت فواید زهکشی به شرح زیر است:
۱- کنترل و جلوگیری از ماندابی شدن
۲- کنترل و جلوگیری از شور شدن اراضی
۳- کنترل فرسایش
۴- کنترل سیل
۵- حفاظت محیط زیست
۶- سلامت عمومی و بهداشت
۷- جلوگیری از راکد شدن آب و ایجاد بوی تعفن و نامطبوع در محیط مزرعه
۸- حفاظت از ابنیه و تاسیسات عمومی
۹- توسعه روستایی و امنیت غذایی
معایب زهکشی:
۱- شستن و خروج بعضی از املاح مفید خاک به همراه املاح مضر
2- هزینه بر بودن مطالعه و اجرا
3- ازبین بردن اکوسیستم طبیعی منطقه به علت کم کردن رطوبت و نتیجتا غیر قابل زیست شدن آن منطقه برای بعضی از موجودات مانند پرندگان به علت کم شدن رطوبت
4- ازبین رفتن علفهای طبیعی منطقه
۵- اشغال بخشی از زمین زراعی و تقسیم زمین به قطعات جداگانه
6- افزایش خطر آتش سوزی
منشاء زه آب:
زه آب ممکن است ناشی از بارندگی، ذوب برف، آب آبیاری، جریانات سطحی و نشت زیر سطحی از اراضی مجاور، سریز و طغیان رودخانه ها، نشت از کانال های آبیاری و صعود سطح ایستابی باشد. در نواحی مرطوب بارندگی های مداوم، در نواحی سردسیر تغذیه ناشی از ذوب برف و در نواحی خشک ونیمه خشک، آبیاری، طغیان های فصلی، آبشویی اراضی و صعود سطح ایستابی، منشا اصلی زه آب ها به شمار می روند. با توجه به موارد ذکر شده، عواملی چون روش آبیاری (ثقلی – تحت فشار)، فیزیوگرافی (توپوگرافی، شکل زمین)، شبکه آبراهه، عمق لایه نفوذ ناپذیر، لایه بندی خاک، ویژگی های هیدرودینامیکی خاک (نفوذ پذیری سطحی، هدایت هیدرولیکی) و خصوصیات شیمیایی خاک (شوری، کسر آبشویی، قلیائیت) بطور غیر مستقیم بر زهدار شدن اراضی موثرند.
انواع سیستم های زهکشی:
از دیدگاه های متفاوت، زهکش ها را به انواع مختلفی تقسیم بندی می نمایند. در صورتی که نوع زه آب از نظر سطحی یا زیر سطحی مورد توجه باشد، زهکش ها را به دو دسته زهکش های سطحی و زیر سطحی تقسیم بندی می نمایند. در شرایطی که سازه های زهکشی مورد توجه باشند، زهکش ها را به دو دسته زهکش های روباز و زهکش های لوله ای (زیر زمینی) تقسیم بندی می نمایند که در مورد اخیر زهکشی قائم (چاه زهکش) را نیز در بر می گیرد. توجه به این نکته ضروری است که زهکش های روباز علاوه بر زه آب های سطحی، پروفیل خاک را نیز زهکشی می نمایند. هر سیستم زهکشی دارای اجزایی است که بسته به نوع سیستم، ابنیه ای متفاوتی را شامل می شود.
سیستم زهکشی سطحی:
برای مناطق مرطوب بیشترین کاربرد را دارد و به خاطر اینکه بارندگی در سطح زمین تجمع پیدا می کند، این سیستم بصورت کانال های عریض و کم عمق (شبکه نهرهای قابل گذر) بکار می رود، بطوری که ماشین آلات هم می توانند براحتی از روی آن حرکت کنند.
بصورت کانال روباز عمیق تا عمق حدود 2 متر و یا لوله گذاری زیرزمینی است. زهکشی زیر زمینی بصورت عمودی نیز میتواند باشد. ( حفر چاه )

کانال با مقطع معمولا ذوزنقه ای شکلی است.
free board در کانال زهکشی به مراتب بیشتر از کانال آبیاری است.
نکته: کانال زهکشی در گودی و کانال آبیاری در ارتفاع است.
ب: پلاستیکی
پ: سیمانی
این لوله ها با قطرهای مختلفی تولید می شوند و معمولا روی لوله مشبک است.
لوله های سفالی معمولا در قطر های 5، 6.5 ،8 ،10 ،20 سانتی متر و طول 30 سانتی متر تولید می شوند. حسن این لوله این است که در برابر واکنش شیمیایی آب مقاوم است.
شبیه زهکش لوله ای (یک نوع تونل زیر زمینی) که از عبور یک جسم مخروطی شکل در خاک بوجود می آید. این نوع زهکش معمولا در مناطقی بکار می رود که مواد آلی آن زیاد است و برای یک فصل زراعی کاربرد دارد.

زهکش عمودی:
بصورت چاه عمل می کند و چنانچه تعداد چاه ها در یک منطقه بیشتر باشد، اثر زهکشی بیشتر است. ضمنا در این نوع زهکشی می بایست آب جمع شده در چاه مکش شده و به محل مناسبی انتقال یابد. به عمل تخلیه آب از چاه زهکشی، دیواترینگ (Dewatering) گویند.
بیشتر برای جدا کردن دو قطعه زمین بکار می رود تا آبی که از اراضی مجاور می آید، وارد اراضی مورد نظر نشود. عمق این نوع زهکش ها معمولا در حدود 2 تا 2.5 متر است و جهت کانال عمود بر آب زیر زمینی می باشد.
اين سوال شايد بيشترين سوال پرسيده شده در حيطه GIS باشد اما جواب دادن به اين سوال به صورت مختصر و شفاف، کار دشواري است. GIS يک تکنولوژي در حال رشد است که ويژگي هاي گرافيکي را با داده هاي جدولي ترکيب مي کند تا مسائل دنياي واقعي را مورد ارزيابي قرار داده و آنها را شناسايي کند. با شروع حيطه GIS در سال 1960، با اين اکتشاف که نقشه ها مي توانند با کدهاي ساده اي برنامه نويسي شوند و سپس در کامپيوترها ذخيره شوند، اصلاح ويژگي هاي نقشه ها راحت تر و انعطاف پذيرتر شد. اين يک تغيير خوشايند از دوره نقشه کشي دستي (hand cartography) بود که نقشه ها مي بايست با زحمت به صورت دستي کشيده شوند و حتي براي تغييرات جزئي و کوچک نيز دوباره مي بايست نقشه جديدي به صورت دستي ايجاد شود. اولين نسخه GIS، با نام نقشه کشي کامپيوتري شناخته شد و شامل خطوط ساده اي جهت نشان دادن مشخصات زمين بود. به اين ترتيب، همپوشاني نقشه ها، جهت تعيين تفاوت ويژگي هاي نقشه ها و الگوها حاصل شد. توانايي هاي GIS خيلي بيشتر از آن است که از آن به عنوان فقط نقشه کشي کامپيوتري به جاي دست نام برد. به اين ترتيب GIS نه تنها قادر به ايجاد نقشه هاي کامپيوتري با سرعت و دقت بالاتر و کارايي بهتري است، بلکه ذخيره داده ها در فرمت ديجيتال، امکان تحليل هاي پيچيده و مدل هايي که قبلا امکان پذير نبود را فراهم مي کند. به عنوان نمونه GIS با توجه به اولويت ها و پارامترها، محل بهينه براي احداث يک تجارت جديد را مشخص مي کند. کلمه کليدي در اين تکنولوژي، جغرافياست. بنابراين داده ها به صورت فاصله اي مي باشند. به بيان ديگر، داده ها به طرق گوناگون به محل هايي روي زمين ارجاع دارند. به اين گونه داده ها داده فاصله اي (spatial data) گفته مي شود. علاوه بر اين، داده هايي نيز هستند که به داده فاصله اي، متصل و مربوط مي باشند که به آنها داده مشخصه (attribute data) گفته مي شود. به عنوان مثال يک مدرسه را در نظر بگيريد. محل واقعي مدرسه، داده فاصله اي (spatial data) بوده و داده هاي اضافي مانند نام مدرسه، مقطع آموزشي، ظرفيت مدرسه و ... داده مشخصه (attribute data) مي باشند. تشريک مساعي اين دو نوع داده، GIS را قادر ساخته تا ابزاري جهت حل مسائل باشد. GIS در لايه هاي مختلفي عمل مي کند. در لايه اوليه، GIS به عنوان نقشه کشي کامپيوتري مورد استفاده قرار مي گيرد (نقشه برداري). نقطه قوت اصلي GIS در استفاده از رويه هاي فاصله اي و آماري جهت آناليز و تحليل مشخصه ها و اطلاعات جغرافيايي مي باشد. نتيجه نهايي تحليل مي تواند به صورت اطلاعات مشتق شده، اطلاعات درون يابي يا اطلاعات اولويت بندي باشد.
تعاريف ديگري از GIS:
GIS يک سيستم کامپيوتري با توانايي اسمبل کردن، ذخيره، دست کاري و نمايش اطلاعات جغرافيايي مي باشد. داده ها با توجه به محلشان هويت شناسي مي شوند. "يک سيستم اطلاعات جغرافيايي" (GIS) يک ابزار بر پايه کامپيوتر جهت نقشه برداري و تحليل آن چيزهايي است که در روي زمين وجود دارد و حوادثي که روي زمين اتفاق مي افتد. تکنولوژي GIS عمليات رايج پايگاه داده نظير پرس و جو و تحليل آماري را با ابزار بصري و تحليل جغرافيايي نقشه اي ادغام کرده است. "GIS" يک سيستم ادغام شده از سخت افزار، نرم افزار، توپوگرافيک، دموگرافيک، يوتيليتي، تسهيلات، تصاوير و منابع داده ديگر که جغرافيا به آنها ارتباط دارد، مي باشد. در حال حاضر GIS بر روي اکثر ما حتي بدون اينکه خودمان از آن آگاه باشيم تاثير گذاشته است. اگر شما در حال استفاده از يک Internet Mapping Program براي يافتن مسيرها هستيد، خوشحال باشيد چون شما شخصا در حال استفاده از GIS مي باشيد. فروشگاه زنجيره اي که اخيرا در گوشه اي از شهر افتتاح گرديده شايد محل احداث آن با استفاده از GIS تعيين شده است. اجزاء GIS اين مقاله به طور خلاصه در مورد اينکه GIS چيست توضيحاتي داد. گام بعدي در آشنايي با GIS، بررسي اجزاء GIS و نحوه کار آنها با يکديگر مي باشد. اين اجزا عبارتند از:
1- سخت افزار سخت افزار شامل تجهيزاتي است که جهت پشتيباني از عمليات GIS از جمع آوري داده تا آناليز داده مورد استفاده قرار مي گيرد. هسته مرکزي تجهيزات، يک ايستگاه کاري (workstation) مي باشد که نرم افزار GIS در حال اجرا بر روي آن مي باشد. همچنين جهت جمع آوري داده مي توان از يک ديجيتايزر جهت تبديل داده هاي hard copy به داده ديجيتالي و يک GPS data logger جهت جمع آوري داده استفاده کرد. استفاده از تکنولوژي handheld field يک ابزار جهت جمع آوري داده مي باشد. با ظهور web-enabled GIS، web server ها يک قسمت مهمي از تجهيزات GIS به شمار مي روند.
2- نرم افزار بسته هاي نرم افزاري مختلفي براي اجراي GIS اهميت دارند. هسته آن GIS Application Package مي باشد. اين قبيل نرم افزارها براي ايجاد، ويرايش و تحليل داده هاي spatial data و attribute data ضروري مي باشند. بنابراين اين بسته ها شامل ده ها هزار رويه بوده که در آنها لحاظ شده است. نرم افزار Extensions و add-ons توانايي هاي بسته هاي نرم افزاري GIS را به ارث مي برند. براي مثال Xtools يک ArcView extension مي باشد که امکانات ويرايش زيادي را به ArcView3.x اضافه کرده است. Component GIS Software بر خلاف Application Software نرم افزارهايي هستند که براي هدف خاصي ايجاد مي شوند و بنابراين در امکانات ارائه شده براي تحليل محدوديتهايي دارند. Utility ها برنامه هايStand-alone هستند که يک وظيفه خاصي را انجام مي دهند. به عنوان مثال، يک file format utility فايلي را از فرمت GIS به يک فرمت ديگر تبديل مي کند.
3- داده، هسته هر GIS مي باشد. دو نوع اوليه از داده وجود دارد که توسط GIS مورد استفاده قرار مي گيرد. يک geodatabase به دو نوع گروه بندي شده است: برداري (vector) و تصوير (raster). داده مرتبط با اين داده ها که به عنوان attribute data ناميده مي شوند معمولا اطلاعات اضافي را تعريف مي کنند که مي تواند به spatial data لينک داده شود. ضمنا به مستندات dataset مربوط به GIS، metadata گفته مي شود.
4- افراد افراد خبره در تحليل هاي فاصله اي و ماهر در استفاده از نرم افزار GIS، در فرآيند GIS لازم و ضروري مي باشند. براي افراد سه فاکتور در نظر گرفته مي شود: آموزش، مسير شغلي و ارتباطات. آموزش صحيح، کليد اصلي است به طوريکه شرکت در ترکيب صحيحي از کلاس هاي آموزشي در استفاده از نرم افزار مفيد خواهد بود. انتخاب صحيح سمت شغلي در ارتباط با GIS بسيار اهميت دارد. شخصي که در زمينه تحليل GIS مهارت دارد، اما در زمينه برنامه نويسي تخصص نداشته باشد به نظر نمي رسد که در توسعه GIS کارآمد باشد. نهايتا، ارتباط با متخصصين GIS جهت تبادل نظر و پشتيباني ضروري و مفيد خواهد بود.
مقدمه:
آبیاری از روزگاران گذشته با روش های ساده انجام می شد: اما امروزه روش های علمی گوناگونی برای آبیاری به کار می رود هر یک از این روش ها اگر به طور درست و در جای مناسب به کار برده شود به پشرفت کشاورزی کمک بسیار خواهد کرد.
همانطور که می دانید در آبیاری باید از روش هایی استفاده کنیم که هم در مصرف آب صرفه جویی شود و هم از شسته شدن و خسارت زدن به خاک کشاورزی جلوگیری به عمل آید.
روش های آبیاری:
به منظور پخش یکنواخت آب روی سطح خاک و آبیاری مناسب محصولات کشاورزی روش های متفاوتی وجود دارد. دو روش اصلی آبیاری که در کشورمان رایج است عبارتند از:
الف) آبیاری به روش سنتی یا قدیمی که شامل آبیاری نواری ، شیاری و کرتی است.
ب) آبیاری تحت فشار که شامل روش های بارانی و قطره ای است.
الف) آبیاری سنتی:
آبیاری نواری:
در این روش مزرعه را نوار بندی می کنند. پهنای نوارها 5 تا 15 متر و درازای آن ها 75تا 300 متر است. نوارها به وسیله مرز کشی از هم جدا می شوند. هدف از این کار نفوذ آب در زمین همزمان با پیشروی آب در داخل نوارهاست.
آبیاری یک نوار یا قطعه، زمانی تمام می شود که آب به آخر نوار برسد، در این هنگام آب قطعه پر شده را می بندند و راه آب قطعه دیگر را برای آبیاری باز می کنند. این روش برای بیشتر خاک ها مناسب است؛ اما برای زمین هایی که خاک شنی دارند و آب به سرعت در آن ها می کند، مناسب نیست. از این روش بیشتر در زمین های کم شیب و برای گیاهان علوفه ای، غلات و باغ های میوه استفاده می شود.
آبیاری شیاری (نشتی یا جوی پشته ای):
در این روش آب را در شیارهایی که در بین دو ردیف کشت ایجاد کرده اند وارد می کنند. برای جلو گیری از شسته شدن خاک، شیارهای را روی خط تراز درست می کنند. در بعضی جاها نیز برای این که طول زمین یکسان باشد شیارها را عمود بر شیب زمین درست می کنند. در این روش وقتی آب وارد شیاری می شود باید مواظب بود که آن شیار از آب لبریز نشود؛ چون باعث خرابی شیار می شود. این روش آبیاری برای خاک های ماسه ای یا خاک های سبک و نیز خاک هایی که پس از خشک شدن ترک های بزرگ بر می دارند مناسب نیست. با این روش می توان بیشتر محصولات زراعی که به صورت ردیفی کاشته می شوند مثل ذرت و پنبه را آبیاری کرد.
آبیاری کرتی:
رایج ترین روش آبیاری در ایران در ایران، آبیاری کرتی است . علت آن نیز وجود فرهنگ سنتی استفاده از این آبیاری در بین کشاورزان و نیاز نداشتن به ماشین آلات پیشرفته است .در این روش کرت ها را به شکل چهار گوش یا شکل های دیگر درست می کنند. آبیاری به صورت کرتی برای خاک هایی که آب در آنها کمتر نفوذ می کند مناسب است. این روش برای زمین های صاف و بدون شیب مناسب است. با این روش می توان گیاهانی مانند:حبوبات، یونجه، برنج، باغ های میوه و سبزی را آبیاری کرد. از این روش می توان برای شستن خاک های شور استفاده کرد.
عیب های آبیاری به روش سنتی:
در آبیاری سنتی چون نمی توان آب را کنترل کرد، آب زیادی به هدر می رود. در این روش به علت این که آب از یک طرف وارد و از طرف دیگر خارج می شود، خاک های زراعی سطحی را می شوید و با خود می برد. در آبیاری سنتی باید ابتدا زمین را صاف کرد که این کار هزینه زیادی دارد. در این روش به کارگر زیادی احتیاج است. در آبیاری سنتی چون مدتی طول می کشد به آخر قطعه برسد، ابتدای زمین بیشتر از انتهای آن آب می خورد که این موجب بی نظمی در رشد گیاهان می شود. دراین روش اتلاف آب بسیار زیاد است؛ زیرابه دلیل تابش نور خور شید آب بخار می شود. به علاوه مقدار آبی که وارد مزرعه می شود بیش از نیاز ریشه گیاه است.
ب) آبیاری تحت فشار:
وارد کردن آب در داخل لوله با کمک موتور پمپ و انتقال آب با فشار و پاشیدن آن در مزرعه را آبیاری «تحت فشار» می گویند . این نوع آبیاری بالاترین بازدهی در مصرف آب را در بین انواع دیگر دارد. در این روش چون آب در طول مسیر از داخل لوله های مخصوصی عبور می کند و تماس مستقیم با هوا و خاک ندارد، اتلاف آب خیلی کم است. بطور کلی در آبیاری تحت فشار معمولا کمتر از آبیاری سنتی به آب و نیروی کارگر نیاز است. آبیاری تحت فشار به دو روش آبیاری بارانی و قطره ای تقسیم می شود.
آبیاری بارانی:
در این روش آب با فشار به وسیله موتور پمپ وارد لوله ها می شود و به وسیله آبپاش به شکل قطره های باران روی محصول، پاشیده می شود. وسایل لازم برای آبیاری بارانی عبارت است از: موتور پمپ، لوله های آبرسان، آبپاش ها.
انواع روش های آبیاری بارانی:
آبیاری بارانی کلاسیک:
دراین روش آب از منبع (چشمه، چاه، قنات، کانال یا رودخانه) به وسیله پمپ وارد لوله های اصلی می شود و از طریق لوله های فرعی به آبپاش ها به صورت قطره های ریز بر روی مزرعه پاشیده می شود. در روش آبیاری بارانی لوله ای با دستگاه متحرک، لوله ها پایه آبپاش و آبپاش ها جابه جا می شوند. در روش ابیاری بارانی کلاسیک با دستگاههای نیمه متحرک که در کشور ما بیشتر رواج دارد. لوله های اصلی ثابت هستند و لوله های فرعی و آبپاش ها متحرک اند که بعد از پایان آبیاری یک نقطه، آن ها را باز می کنند و در جایی دیگر قرار می دهند. در روش آبیاری بارانی با دستگاه ثابت هیچ قسمت از دستگاه حرکت ندارد و لوله های اصلی و فرعی در زیر زمین قرار دارند که بیشتر برای محصولات دائمی مثل باغات مورد استفاده قرار می گیرند. اگر بخواهیم از این روش برای گیاهان یکساله استفاده کنیم باید قبل از کاشت، لوله ها را درزمین قرار می دهیم و بعد از برداشت محصول آنها را جمع آوری و در انبار نگه داری کنیم. از این روش برای آبیاری محصولات پر شاخ و برگ که جا به جایی لوله ها در آنها مشکل است می توان استفاده کرد؛ اما عیب مهم آن زیاد بودن هزینه های لوله گذاری است.
آبیاری بارانی قرقره ای (گان):
این دستگاه برای آبیاری زمین هموار و ناهموار و گیاهان کوتاه و بلند مورد استفاده قرار می گیرد. قسمت های مختلف این دستگاه عبارتند از: قرقره، توربین، جعبه دنده، لوله پلی اتیلن، آبپاش. دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای دارای یک قرقره بزرگ است که بر شاسی قرار دارد و لوله پلی اتیلن از جنس نیمه سخت که در حدود 300 متر طول دارد دور این قرقره جمع می شود . برای انجام دادن آبیاری یک قطعه زمین، ابتدا دستگاه را به کمک تراکتور در ابتدای زمین مورد نظر قرار می دهند. سپس آبپاش را که لوله پلی اتیلن نیز به آن وصل است در داخل مزرعه و بر روی پایه ای به نام ارابه می گذارند. برای ایجاد فشار آب در داخل لوله ها از موتور دیزل یا الکترو موتور استفاده می شود. پس از روشن کردن موتور ابتدا آب با فشار وارد توربین می شود و آن را می چرخاند. آب پس از خروج از توربین وارد لوله پلی اتیلن شده و از طریق آبپاش در سطح مزرعه پخش می شود . چرخش توربین توسط جعبه دنده و زنجیر به قرقره منتقل شده و قرقره پس از شروع آبیاری به طور آهسته و خودکار می چرخد و لوله پلی اتیلن به طور مرتب روی قرقره جمع می شود. بعد از این که آبپاش به قرقره رسید آبیاری به طور خودکارقطع می شود. در این روش آبپاش آب را به صورت دایره ای و به شعاع 40 تا 50 متر پخش می کند. در این روش مقدار آب مصرفی را می توان با کنترل سرعت چرخش قرقره تنظیم کرد. اگر سرعت چرخش قرقره زیاد باشد لوله سریع تر جمع می شود و آب کمتری پاشیده می شود؛ ولی اگر لوله آهسته تر جمع شود آب زیادتری توسط آبپاش پخش می شود. نکته قابل تذکر در این روش این است که به دلیل گران بودن لوله پلی اتیلن باید در موقع استفاده از آن دقت بیشتری به عمل آید و از تماس آن با اجسام زبر و تیز جلوگیری شود. مدت زمان لازم برای یک دور چرخش آبپاش 2 تا 5 دقیقه است که با قرار دادن یک توری در مسیر ورود آب به دستگاه از داخل شدن کاه و کلش و گل ولای به داخل توربین و آبپاش جلوگیری می شود. از فواید دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای می توان به حرکت و جا به جایی آسان آن برای سرعت این دستگاه، میزان عمق آبیاری را آن طور که می خواهیم تنظیم کنیم.
آبیاری بارانی غلتان (ویل موو):
این دستگاه برای آبیاری مزارعی که هموار و مسطح هستند و گیاهان ردیفی در آنها کشت شده است کارایی زیادی دارد. اجزای تشکیل دهنده دستگاه آبیاری ویل موو عبارتند از :
موتور و شاسی، لوله اصلی و لوله رابط خرطومی، چرخ ها، آبپاش ها. لوله اصلی در این دستگاه از جنس آلومینیوم است و 10سانتیمتر قطر دارد که از وسط چرخ ها می گذرد. این لوله هم آب را آبپاش ها می رساند و هم باعث حرکت چرخ ها می شود .حرکت دستگاه از یک محل به محل بااستفاده از موتور بنزینی که از طریق جعبه دنده و زنجیر به چرخ های کناری متصل است انجام می شود. این دستگاه برای آبیاری گیاهان پا کوتاه مانند غلات، علوفه و چغندر قند مناسب است.
آبیاری دوار مرکزی(سنتر پیوت):
این دستگاه برای آبیاری انواع گیاهان پا بلند و پا کوتاه می تواند مورد استفاده قرار گیرد. دستگاه آبیاری دوار مرکزی از قطعاتی چون لوله عمودی، لوله اصلی(افقی)، تابلو کنترل، پاشنده ها و چرخ ها تشکیل شده است. برای انجام آبیاری با این دستگاه، ابتدا آب با فشار وارد پاشنده ها می شود. لوله اصلی در این دستگاه بر روی پایه های مثلثی شکت قرار می گیرد که هر یک از پایه ها دارای دو چرخ هستند. آب از طریق لوله های اصلی که در حدود سه متر از زمین فاصله دارند وارد آب پاش ها می شوند و عمل آبیاری انجام می گیرد. مسیر حرکت دستگاه در این روش به صورت دایره ای بوده و سطح آبیاری شده هم دایره ای شکل است. این دستگاه را یک تابلو کنترل می کند و اگر در موقع آبیاری اشکالی به وجود آید آبیاری خود به خود قطع می شود. در استفاده از این دستگاه باید سعی کرد که مسیر چرخ ها صاف و هموار و تا حدودی سفت باشد. این روش برای آبیاری خاک های شنی و زمین های هموار و نسبتا هموار توصیه می شود .
فواید این دستگاه عبارت است از:
- به نیروی کارگر زیادی نیاز ندارد.
- در مصرف آب صرفه جویی می شود.
- چون فاصله آب پاش ها از زمین زیاد است، برای آبیاری محصولات پا بلند مانند ذرت می توان از این دستگاه استفاده کرد.
- به دلیل نبودن کانال های آب رسانی، عملیات آماده کردن زمین و مراحل کاشت، داشت و برداشت سریع تر و بهتر انجام می شود.
آبیاری بارانی خطی (لینیر):
این دستگاه شبیه آبیاری بارانی دوار مرکزی است. با این تفاوت که مسیر حرکت این دستگاه به صورت مستقیم است و زمین را چهار گوش آبیاری می کند. زمین های نسبتا مسطح و چهار گوش را به خوبی می توان با روش آبیاری کرد. از فواید دیگر این دستگاه این است که جریان بارانی یکنواختی دارد و توسط باد به هم نمی خورد و به طور یکسان تمام مزرعه را آبیاری می کند.
آبیاری قطره ای:
آبیاری قطره ای عبارتست از روشی که طی آن آب با فشار کم از روزنه یا وسیلهای به نام قطره چکان از شبکه خارج و به صورت قطراتی در پای بوته ریخته میشود. شبکهای که آب را در سراسر مزرعه توزیع مینماید به کمک قطره چکان و با فشار کم در روی زمین پاشیده میشود. از مشخصات این روش تحویل آب به گیاه با فشار کم در منطقه ریشهها، در سطح زمین (در زیر خاک) خواهد بود.
روش آبیاری قطرهای سالیان دراز در فرانسه و در کشورهای دیگر برای آبیاری در گلخانه ها مورد استفاده بوده است. در ایران این روش در دهه پنجاه ابداع شد و سطوح بزرگی با این روش آبیاری شدند ولی با مرور زمان مزایا و معایب این روش مشخص شد. هزینههای زیاد و تکنیک های نسبتا پیشرفته این روش و نمک ها و مواد جامد معلق در آب های ایران از معایب آبیاری قطرهای بوده و باعث شده که کشاورزان کمتر از این روش آبیاری استفاده کنند ولی این دلیل نیست که روش آبیاری قطره ای را مطرود بدانیم و در پی رفع معایب آن باشیم.
تشکیلات آبیاری قطره ای:
منبع آبی، موتورپمپ، سیکلون، فیلترشن، تانک کود، مرکز کنترل، فیلترتوری، لوله اصلی، لوله آبرسانی، لولههای جانبی یا لولههای فرعی، قطره چکان.
طرز کار شبکه آبیاری قطره ای:
آب توسط پمپ از منبع آب به داخل شبکه پمپ شده و ضمن عبور از سیکلون، شن و مواد خارجی خیلی درشت آن ته نشین میشود. در فیلتر بقیه مواد جامد معلق در آب گرفته میشود. بخشی از آب وارد تانک کود شده با حل مقداری کود در آب این محلول از انتهای دیگر تانک خارج و مجددا وارد جریان اصلی آب میگردد. آب پس از عبور از فیلتر توری وارد لولههای توزیع کننده شده و مرکز کنترل این مجموعه را هماهنگ میکند. در حال حاضر این روش آبیاری برای محصولات گران قیمت اقتصادی بوده و گیاهان گلخانهای و کلیه گیاهانی که کشت آن زیر پلاستیک صرفه اقتصادی داشته باشد امکان پذیر است. ولی برای غلات، حبوبات، گیاهان علوفهای و سایر محصولاتی که قیمت آن پائین است صرف نمیکند.
انتخاب قطره چکان:
انتخاب قطره چکان مهم ترین کاری است که در یک شبکه آبیاری قطرهای باید انجام گیرد. انتخاب صحیح باعث میشود که هزینههای نگهداری به مقدار زیاد کاهش مییابد و زیان های ناشی از مسدود شدن مجرا (هزینه تعویض قطره چکان، آبیاری نشدن بوتههایی که قطره چکان آن بند آمده و در نتیجه کاهش محصول) در بر خواهد داشت.
انواع قطره چکان ها:
سادهترین قطره چکان لولهای است که در طول آن به فواصل مختلف روزنه های بسیار ریزی ایجاد شده و آب از این روزنهها خارج میشود.
قطره چکان دکمهای:
این قطره چکان ها کوچک بوده و دارای دهانه کوچکی به قطر کمتر از یک میلیمتر هستند. با سوراخ کردن لولههای آبرسانی فرعی این قطره چکان ها در آن سوراخ ها قرار میگیرند. آب از دهانه وروی داخل قطره چکان شده و پس از طی بدنه از دهانه خروجی آن به سطح خاک میچکد. از مزایای این قطره چکان ارزانی قیمت آن و سرعت نصب و ساده بودن کار با آن هاست.
قطره چکان با مجرای طولانی:
این نوع قطره چکان در مسیر لوله فرعی قرار گرفته و آب از دهانه ورودی وارد قطره چکان شده و پس از طی مسیر مارپیچ طولانی از دهانه خروجی خارج میگردد. عیب عمده این قطره چکان احتمال مسدود شدن مسیر در اثر رسوبات نمکی و یا ذرات جامد معلق در آب میباشد. این قطره چکان قابل تعمیر نبوده و در اثر انسداد مجرا باید با آب اسید شسته و یا تعویض شود.
قطره چکان صفحهای:
این قطره چکان از چند صفحه منطبق بر هم تشکیل شده بطوری که هر صفحه دارای دیواره عرضی عمودی بر صفحات است. آب در مسیر خود این دیوارههای عرضی را دور زده و از سوراخ انتهایی به صورت قطره خارج میشود. مجموعه این صفحات روی هم قرار گرفته و به قطره چکان شکل صندوقی کوچکی میدهد.
قطره چکان چند دهانهای:
برای آبیاری درختان در باغ های میوه اجبارا از قطره چکان هایی که با فشار زیادتر و با چند دهانه خروجی آب را به پای درخت برسانند استفاده می شود. به هر یک از دهانهها لوله باریکی وصل شده و آب را تا فاصله چند متری منتقل مینماید. بدین ترتیب با یک یا دو قطره چکان میتوان نسبت به آبیاری یک درخت اقدام نمود. تعداد این خروجیها از 5 - 1 متغیر است.
تجمع نمک در آبیاری قطره ای:
آب آبیاری دارای مقداری نمک محلول است که ممکن است موجب مسدود شدن مجرای قطره چکان ها شود. بعضی وقت ها هم این نمک ها همراه آب آبیاری وارد منطقه ریشهها شده و زیان فراوانی به گیاه وارد میسازد. برای شست و شوی این نمک ها به دو روش عمل میکنند. در زمستان از آب رودخانه ها و یا جریان های سطحی حاصله از بارندگی یا آب های اضافی موجود در منطقه برای شست و شوی نمک های فوق استفاده میشود .
نکته مهم: هر دو سال یک بار زمین های آبیاری قطرهای را با روش کرتی کشت و آبیاری میکنند.
سایت اساتید دانشگاه تبریز
دانشگاه تبريز
دانشگاه صنعتي سهند تبریز
دانشگاه تربيت معلم آذربايجان
دانشگاه علوم پزشكي تبريز
دانشگاه هنر اسلامي تبريز
دانشگاه آزاد اسلامي واحد تبريز
دانشگاه پيام نور تبريز
دانشگاه جامع علمي - كاربردي واحد آذربايجان شرقي
موسسه آموزش عالي نبي اكرم (ص) تبريز
سايت مذهبي ياسين مديا
وزارت علوم و تحقيقات و فن آوري
وزارت جهاد كشاورزي
سازمان نظام مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي كشور
سازمان نظام مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي استان آذربايجان شرقي
سازمان آب منطقه اي آذربايجان شرقي
شركت آب و فاضلاب آذربايجان شرقي
كميته ملي آبياري و زهكشي ايران
شبكه خبري آب ايران - شركت سهامي مديريت منابع آب ايران
پايگاه اطلاع رساني مهندسي بهداشت محيط ايران
سازمان ترويج، آموزش و تحقيقات كشاورزي
شبكه علمي كشاورزي ايران
ايران هيدولوژي
سايت تخصصي مهندسي آب ايران
سازمان سنجش آموزش كشور
رتبه بندي دانشگاه هاي معتبر جهان (رتبه دانشگاه هاي ايراني را حتما ببينيد!)

اقتصاد گاوی:
اقتصاد مرسوم:
دو تا گاو ماده دارين... يكيش رو مي فروشين و يه گاو نر مي خرين...به تعداد گاوهاي گله شما، افزوده ميشه و اقتصاد رشد مي كنه...پول براتون همينطور سرازير ميشه و مي تونين به بازنشستگي و استراحت بپردازين ...
اقتصاد هندي:
دو تا گاو ماده دارين ... اونها رو مي پرستين و عبادت مي كنين!
اقتصاد پاكستاني:
هيچ گاوي ندارين ... ادعا مي كنين كه گاوهاي هندي مال شما هستن ... از آمريكا طلب كمك مالي مي كنين ... از چين طلب كمك نظامي مي كنين ... از انگليس هواپيماهاي جنگي ... از ايتاليا توپ و تانك ... از آلمان تكنولوژي ... از فرانسه زير دريايي ... از سوييس وام بانكي ... از روسيه دارو ... و از ژاپن تجهيزات ... با تمام اين امكانات گاوها رو مي خرين و بعد ادعا مي كنين كه توسط جهان مورد استثمار قرار گرفتين!!
اقتصاد امريكايي:
دو تا گاو ماده دارين ... يكيش رو مي فروشين و دومي رو تحت فشار مجبور مي كنين كه به اندازه ۴ تا گاو شير توليد كنه ... وقتي گاوتون افتاد مرد، اظهار تعجب و شگفتي مي كنين ... تقصير رو گردن يه كشور گاودار ميندازين و بعد طبيعتا اون كشور يه خطر بزرگ براي بشريت به حساب مياد ... يه جنگ براي نجات جهان به راه ميندازين و گاوها رو به چنگ ميارين!
اقتصاد فرانسوي:
دو تا گاو ماده دارين ... دست به اعتصاب مي زنين چون مي خواين سه تا گاو داشته باشين!
اقتصاد آلماني:
دو تا گاو ماده دارين ... اونها رو تحت مهندسي ژنتيك قرار ميدين ... بعد گاوهاتون ۱۰۰ سال عمر مي كنن و ماهي يه وعده غذا مي خورن و خودشون شيرشون رو مي دوشن!
اقتصاد انگليسي:
دو تا گاو ماده دارين ... كه هر دو تاشون گاو ديوونه هستن! ﴿جنون گاوي دارن!﴾
اقتصاد ايتاليايي:
دو تا گاو ماده دارين ... نمي دونين كه اونها كجا هستن ... پس بيخيال ميشين و ميرين سراغ غذا و استراحتتون!
اقتصاد سوييسي:
۵۰۰۰ تا گاو ماده دارين ... هيچكدومشون مال خودتون نيستن ... از كشورهاي ديگه پول مي گيرين كه دارين گاوهاشون رو نگه مي دارين!
اقتصاد ژاپني:
دو تا گاو ماده دارين ... اونها رو از نو طراحي ژنتيكي مي كنين ... هيكل گاوهاتون يك دهم اندازه طبيعي ميشه و ۲۰ برابر معمول هم شير توليد مي كنن ... بعد صدها كارتون و عكس برگردون و آدامس با شخصيت گاوهاتون با چشمهاي درشت مي سازين و اسمش رو ميذارين Cowkemon و توي تمام جهان پخش مي كنين و مي فروشين!
اقتصاد روسي:
دو تا گاو ماده دارين ... اونها رو مي شمرين و متوجه ميشين كه ۵ تا گاو دارين ... اونها رو دوباره مي شمرين و مي فهمين كه ۴۲ تا گاو دارين ... اونها رو دوباره مي شمرين و متوجه ميشين كه ۱۷ تا گاو دارين ... يه بطري (اسمشو نمیارم) ديگه باز مي كنين و به نوشیدن و شمردن ادامه ميدين!
اقتصاد چيني:
دو تا گاو ماده دارين ... ۳۰۰ نفر آدم دارين كه گاوها رو مي دوشن ... بعد ادعا مي كنين كه سيستم استخدامي و شغلي كاملي دارين و توليدات گاويتون در سطح بالايي قرار داره و هر كس رو هم كه آمار واقعي رو بيان كنه بازداشت مي كنين!
و اما اقتصاد ايراني:
دو تا گاو ماده دارين كه هر دو تاشون از باباتون به ارث رسيده ... يكيش رو دولت بابت عوارض و ماليات و خمس و زكات و سهم صدا و سيما و سهم و حق بنیادهای مختلف، متفاوت و جورباجور و غیره ضبط مي كنه ... دومي رو هم قربوني مي كنين و نذر قبولي توي دانشگاه و زندگی موفق و شغل پولدار و خوب و بدن سالم و عقل درست و حسابي و غیره و غيره مي كنين! ... و اقتصاد كماكان فلج مي مونه!

دروس دوره کارشناسی رشته مهندسی کشاورزی - آب
|
|
دروس اصلی | |
| ||
|
|
دروس اختصاصی | |
| ||
|
|
دروس عمومی | |
| ||
|
|
دروس اختیاری | |
| ||
تربيت کارشناس مهندسی آب آگاه و کارآمد در زمينه های:
- شناخت منبع آب سطحی قابل اندازه گيری آبدهی، تجزيه و تحليل آماری
- برنامه ريزی بهره برداری بهينه
- شناخت منابع آب زيرزمينی شامل شناسايی آبخوان، انجام آزمايش پمپاژ و طراحی تأسيسات بهره برداری و برنامه ريزی بهينه مصرف آب
- شناخت روابط آب و خاک به منظور تعيين زمان آبياری، ارتفاع آب آبياری
- اندازه گيری آب مورد نياز گياهان و برنامه ريزی بهره برداری بهينه از منابع آب محدود
- مطالعه و طراحی و اجرای کانالها و سازه های آبی شبکه های آبياری و زهکشی
- طراحی و اجرای بندهای انحرافی – سدهای خاکی و تاسیسات وابسته
- مطالعه و طراحی و اجرای کلیه کارهای مهندسی رودخانه – کنترل سیلاب
- آشنايی با انواع پمپ ها و انتخاب پمپ و طراحی تجهيزات بهره برداری از چاه ها و ايستگاه های پمپاژ
- طراحی و اجرای طرح های آبرسانی تحت فشار
- طراحی و اجرای طرح های آبياری سطحی و تحت فشار
- شناخت راندمان های آبياری و توانايی ارائه راهکارهای افزايش راندمان آبياری
- شناخت کيفيت آب شامل اندازه گيری کيفی آب و راه های بهره برداری از آبياری با کيفيت نامطلوب
- آشنايی با طرح های تحقيقاتی مربوط به منابع آب و آبياری
- برنامه ريزی و توانايي بهره برداری از شبکه های آبياری و زهکشی
- توانايی تدريس دروس آبياری در دبيرستان های کشاورزی
- توانايی پذيرش در دوره های کارشناسی ارشد و بالاتر
اهداف پژوهشي:
- اجرای طرحهای پژوهشی در زمينه منابع آبياری، آبياری، کيفيت آب، آلودگی منابع آب به منظور افزايش کارایي منابع آب استان و کشور
- ارائه خدمات مشاوره ای به مراکز تحقيقاتی
اهداف اجرايي:
- ارائه خدمات مشاوره ای و طراحی و نظارت طرح های منابع آب و آبياری استان
- طراحی و نظارت و ارائه خدمات مشاوره ای تأسيسات آبی و آبياری دانشگاه
زمین شناسی، هوا شناسی، خاک شناسی، گیاه شناسی، طراحی و ساخت تاسیسات آبی و مکانیزم مصرف آب توسط خاک و گیاه اطلاع داشته باشد. به عبارت دیگر نام این گرایش، علم آب و خاک است و دانشجویان درباره نحوه رساندن آب تا مزرعه توسط کانال ها یا لوله های انتقال آب و شبکه های توزیع آب در زمین زراعی، تامین نیاز محصولات زراعی و باغی با روش های مختلف آبیاری، خارج ساختن آب های اضافی از پیرامون ریشه به منظور تنفس ریشه گیاه توسط شبکه های زهکشی و احداث سدهای انحرافی و خاکی برای آبیاری کشاورزی، آموزش می بینند.
توانایی های لازم:
مهندسی کشاورزی دارای 10 گرایش است که در این میان سه گرایش مهندسی آب ،مهندسی اقتصاد کشاورزی و مهندسی ماشین های کشاورزی از بین داوطلبان گروه آزمایشی ریاضي و فنی،دانشجو می پذیرد. به عبارت دیگر در این سه گرایش دانشجویان باید بر دروس ریاضی و فیزیک مسلط بوده و بتوانند بخوبی تجزیه و تحلیل کرده و محاسبه کنند و ازعهده دروس مهم این رشته برآیند.
موقعیت شغلی در ایران:
در کشور ما کشاورزی محور توسعه شناخته شده است و محور کشاورزی نیز آب است. پس باید در این زمینه سرمایه گذاری کنیم .هر چند که در زمینه منابع آب، سر مایه گذاری بسیار خوبی شده است و این سرمایه گذاری ادامه نیز دارد تاجایی که به جرات می توانیم بگوییم که اگر زمانی در کشورمان بودجه ای برای راهسازی نداشته باشیم، حتما پولی برای استحصال و توزیع آب کنار خواهیم گذاشت. بنابراین فارغ التحصیلان این رشته بازارکار خوبی دارند و در آینده بازار کار آن ها بهتر نیز خواهد شد.
در حال حاضر نیز فارغ التحصیلان این رشته دربخش خصوصی، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، مهندسین مشاور آب و خاک، پیمانکاری های مختلف و شیلات زمینه کاری دارند. برای مثال در بخش شیلات طراحی استخر برای پروش ماهی در حیطه کار مهندسین آب است.
"دانش آموختگان آبیاری پس از فراغت از تحصیل واخذ مدرک کارشناسی می توانند با حضور در دوره های تجربی طراحی سیستم و گذراندن دوره دوماهه موفق به دریافت مجوز طراحی یا طراحی و اجرا گردند و مستقلا با تاسیس شرکت های آبیاری و آبرسانی یا درغالب همکاری با شرکت های کشاورزی و آبرسانی دیگر به طراحی یا طراحی توام با اجرای سیستم های آبیاری بپردازند.
درس های این رشته در طول تحصیل:
دروس مشترک در گرایش های آب، اقتصاد کشاورزی و ماشین های کشاورزی :
ریاضیات عمومی، فیزیک عمومی، شیمی عمومی، آمار و احتمالات، برنامه نویسی کامپیوتر، هواشناسی، آبیاری عمومی، اقتصاد کشاورزی، خاک شناسی عمومی، زراعت عمومی، مساحی و نقشه برداری، باغبانی عمومی، عملیات کشاورزی، زراعت غلات، آشنایی با کامپیوتر
دروس تخصصی مهندسی کشاورزی _آب :
استاتیک، مقاومت مصالح، هیدرولیک، نقشه برداری، طراحی سیستم های آبیاری، اصول زهکشی، هیدرولوژی آب های سطحی، آب های زیر زمینی، مهندسی زهکشی، پمپاژ وایستگاه های پمپاژی، تامین آب شرب شهر و روستا (آبرسانی)، مصالح و روش های ساختمانی، هیدرولیک انهار، طراحی ساختمان های انتقال آب، حفاظت آب و خاک و اقتصاد مهندسی
به نقل از کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی، مرکز انتشارات سازمان سنجش آموزش کشور
هدف از آبیاری:
زمين و کشاورزی از ديرباز همواره مورد توجه انسان بوده است، چرا که اصلی ترين منبع تأمين نيازهای غذایی براي انسان بوده است. با توجه به اينکه امروزه تمام صنايع از علم و دانش خاص خود برخوردار می باشند، صنعت کشاورزي نيز به متخصصاني ويژه کشاورزي و در رابطه با آن نيازمند است که بتواند با استفاده از علم و دانش خود قابليت ها و توانايي هاي کمي و کيفي اين صنعت را افزايش دهند. همچنين با توجه به اهميت و گستره اين صنعت، امروزه نمي توان تمام موارد و مطالب پيرامون صنعت کشاورزي را در يک رشته يا گرايش خلاصه کرد لذا با ايجاد گرايش هاي مختلف، هر قيمت از اين صنعت بطور خاص مورد توجه قرار مي گيرد.
رشته آبیاری:
علم آبياري، علم آب و خاك است و دانشجويان اين رشته درباره نحوه رساندن آب تا مزرعه توسط كانال ها يا لولههاي انتقال آب و شبكههاي توزيع آب در زمين زراعي، تامين نياز محصولات زراعتي و باغي با روشهاي مختلف آبياري، خارج ساختن آب هاي اضافي از پيرامون ريشه به منظور تنفس ريشه گياه توسط شبكههاي زهكشي و احداث سدهاي انحرافي و خاكي براي آبياري كشاورزي آموزش ميبينند. دانشجويان رشته آبياري بخشي از دروس رشته مهندسي عمران آب و بخشي از دروس رشته كشاورزي را مطالعه ميكنند. چرا كه هدف اين رشته استفاده بهینه از آب در كشاورزي است. بنابراين يك مهندس آبياري بايد با آب و ويژگيهاي آن، طريقه استحصال آب، طريقه انتقال آب به محل مصرف و طريقه مصرف آب آشنا باشد و براي تسلط به موارد فوق لازم است. براي مثال بايد بداند كه يك باغ به چقدر آب نياز دارد و گياه باغي چه فرقي با گياه علوفهاي دارد؟ يا اين كه بداند در كشت سنتي، كشت مكانيزه و كشت آبياري تحت فشار چقدر آب مصرف ميشود و همچنين بايد بداند كه يك سد چه ارتفاع، عرض ، حجم و بيرونريزي آب بايد داشته باشد. مهندس عمران آبسازههاي آبي را طراحي ميكند اما مهندس آبياري طراحيهاي هيدروليكي تاسيسات آبي را انجام ميدهد. براي مثال مهندس آبياري حجم،ارتفاع و عرض سد را تعيين ميكند و مهندس عمران مشخص ميكند كه سد مورد نظر بايد با چه آماتور و سيماني ساخته شود و مقاومت آن چقدر بايد باشد. هدف دوره تربيت كارشناسان كارآموزي است كه بتوانند علاوه بر عهدهدار شدن مسووليت در رشتههاي آبياري و امور آب كشور در برنامهريزي و آموزش علوم آبياري و زهكشي منشاء خدمات شايسته باشند. طول اين دوره 4 سال است كه طي آن دانشجويان با فراگرفتن 20 واحد دروس عمومي، 31 واحد دروس علوم پايه ، 30 واحد دروس اصلي كشاورزي و 54 واحد دروس تخصصي نظري، عملي و كارهاي صحرايي مهارت هاي لازم براي انجام دادن امور فوق را كسب ميكنند. داوطلبان بايد در علوم پايه رياضي و تجربي قوي، در رابطه با آب، خاك و مصرف بهينه آب علاقهمند و براي اشتغال در كارهاي صحرايي داراي توان جسمي كافي و روحيه لازم باشند. فارغالتحصيلان ميتوانند تا سطح كارشناسي ارشد و بالاتر ادامه تحصيل دهند و يا در وزارت كشاورزي و امور آب سازمانهاي آب منطقهاي وزارت نيرو ، واحد آب وزارت جهاد کشاورزي و مهندسان مشاور رشته آب كشور به كار اشتغال ورزند.
راندمان آبیاری:
آيا ميدانيد كه در كشور ما هر ساله بيش از 75 درصد از آب استحصالي به هدر میرود؟ و در حالي كه ميزان كشت آبي كشور و همچنين نياز واقعي آبي زمينهاي زراعي و باغات، نبايد از 20 ميليارد متر مكعب آب افزون تر باشد، هرساله 82 ميليارد متر مكعب آب در بخش كشاورزي مصرف ميشود؟ تصور ميكنيد كه به چه دليل هر ساله بخش اعظم اين منبع بزرگ حياتي در كشور ما تلف ميشود؟ كارشناسان و متخصصان آبياري معتقدند كه مشكل اصلي، آبياري سنتي است . زيرا در آبياري سنتي به علت روان بودن آب و قرار گرفتن در معرض خورشيد و مجاورت با بادهاي موسمي و غيرموسمي، تبخير آب بسيار زياد است. از سوي ديگر در آبياري سنتي با استفاده از رودخانهها و ريزشهاي جوي، صرف نظر از فرو رفتن آب در زير زمين كه منجر به اتلاف بخش بزرگي از آب ميشود، موجبات رويش علف هرز و پراكندگي بذر در باغ يا مزرعه را فراهم ميسازد و بالاخره در اين روش بسياري از كشاورزان بيش از حد نياز، گياهان را آبياري ميكنند و حتي به ميزان 3 برابر نياز واقعي گياه به مزرعه آب هدايت ميشود و چون آب يكي از عمده اقلام هزينه ميباشد، قيمت تمام شده توليدات كشاورزي نيز با مصرف آب اضافي، به ميزان چشمگيري افزايش مييابد. از همينجا ميتوان به نقش مهم فارغالتحصيلان مهندسي آبياري و نياز جامعه ما به اين دسته از متخصصان پيبرد با افرادي كه با طراحي روش هاي آبياري نوين نه تنها از تلفات آب جلوگيري ميكنند، بلكه با به حداقل رساندن تنش گياهي در جذب آب و كمك به گسترش ريشههاي مرئي در اعماق پايينتر خاك، ميزان محصول در واحد سطح را در مواردي به ميزان 2 تا 3 برابر افزايش می دهند و باعث بالا بردن كيفيت توليد نيز می شوند. براي مثال امروزه مهندسين آبياري ايراني با ابداع شيوه آبياري قطره ای ثقلي توانستهاند به اهداف باارزشي از جمله صرفهجويي 70 درصدي، ازدياد محصول در واحد سطح، عدم نياز به پمپ و نيروي الكتريسيته، عدم نياز به مديريت متبحر و گران قيمت، عدم گرفتگي قطرهچكانها، لازم نبودن سرمايه اوليه زياد، آموزش سريع و چند روزه به زارعان و در نهايت افزايش درآمد كشاورزان و سرمايهگذران در اين بخش اشاره كرد كه همه اين موارد، در دراز مدت در صورت عموميت يافتن آن در سطح مزارع كشور، سبب خواهد شد تا بتدريج از واردات مواد غذايي بينياز شده و از مهاجرت روستائيان به شهرها به طرز مطلوبي جلوگيري شود. ما در منطقهاي زندگي ميكنيم كه آب معدود و زمين محدود داريم. پس لازم است در كشاورزي بهترين روش را بكار ببريم تا بالاترين راندمان را داشته باشيم اما متاسفانه در ايران راندمان آبياري 30 يا 25 درصد است يعني از هر 100 ليتر آب ، 70 تا 75 ليتر آن از بين ميرود و ما فقط 30 ليتر آن را مصرف ميكنيم در حالي كه در دنيا اين راندمان 70 درصد است و حتي در تعدادي از كشورهاي پيشرفته دنيا اين راندمان به 90 درصد هم رسيده است. حال اگر ما راندمان آبياری مان را دو برابر كنيم، بدون شك توليدات كشاورزي ما رشد بسياري خواهد داشت. در يك كلام بايد گفت كه فرصتهاي شغلي اين رشته بسيار زياد و حتي بيشتر از مهندسي عمران است چون از يك سو تعداد فارغالتحصيلان اين رشته كمتر از مهندسين عمران است و از سوي ديگر بازار كار بسيار متنوع و در عين حال تخصصي براي اين دسته از فارغالتحصيلان وجود دارد. يك مهندس آبياري علاوه بر كار در زمينه تخصصي خود ميتواند در زمينههاي ديگر مثل نقشهبرداري، محاسبه آب هاي روان وسايل ناشي از بارندگي، طراحي و احداث سيلبندها، حفاظت آب و خاك در مقابل فرسايش، طراحي سيستم فاضلاب شهري و استفاده از زمينههاي شور و قليايي و آب هاي شور در كشاورزي فعاليت كند.
آبیاری و زهکشی
رشته اي در امتداد و ادامه رشته مهندسی آب است.
مواد امتحاني و ضرايب آن ها:
مكانيك سيالات و هيدروليك و هيدروليك انهار (2)، طراحي سيستم هاي تحت فشار و سطحي (3)، رابطه آب، خاك و گياه (2)، رياضيات مهندسي (2)، زبان (2)، زهكشي(3)
دروس اختياري پيشنهادي:
كيفيت آب، طراحي سيستم هاي آبياري و زهكشي، فيزيك خاك، رابطه آب، خاك و گياه، پمپاژ، زبان تخصصي، هيدروليك انهار، طراحي سيستم هاي آبياري سطحي
به عنوان منابع درس طراحي سيستم هاي تحت فشار و سطحي كتاب دكتر عليزاده - براي درس هيدروليك انهار كتاب هيدروليك مجاري روباز دكتر ابريشمي و حسيني- براي مكانيك سيالات و هيدروليك كتاب هاي استريتر - براي زهكشي كتاب زهكشي اراضي دكتر عليزاده و براي رابطه آب، خاك و گياه كتاب دكتر عليزاده پيشنهاد مي شود.
زمينه هاي فعاليت فارغ التحصيلان:
در زمينه آبياري و زهكشي و توانمندي هاي جانبي داراي موقعيت بسيار ممتاز مي باشد.
طراحي و اجراي سيستم هاي انتقال آب، تحت فشار و قطره اي، مطالعات هيدرولوژيكي شركت ها

سازه های آبی
اين رشته، رشته اي بين گرايش هاي عمران آب و آبياري زهكشي مي باشد. بطوريكه از لحاظ دروس تخصصي تفاوت زيادي با رشته عمران ندارد. ولي رقابت براي قبولي در اين گرايش نسبت به عمران –آب ساده تر است.
مواد امتحاني و ضرايب آنها:
رياضيات (2)، مكانيك خاك (2)، هيدرولوژي (2)، زبان (2)، طراحي سازه ها (3)، هيدروليك انهار و هيدروليك (3)
دروس اختياري پيشنهادي:
سنجش از راه دور، بتن، طراحي سازه، هيدرولوژي مهندسي، پمپاژ، مهندسي محيط زيست
رياضيات بالاي 80% زده شود. براي هيدروليك جزوات دكتر خداشناس و براي سازه جزوه دكتر شعاعي پيشنهاد مي شود.
زمينه هاي فعاليت فارغ التحصيلان:
بيشتر زمينه هاي كارايي اين رشته در جنوب كشور به ويژه استان خوزستان مي باشد.
منابع آب
كسي كه به نداي دلش گوش نمي دهد به قول شكسپير مجبور است چيزي را انتخاب بكند كه اجبارا بايد دوست داشته باشد. انسان بايد از همان ابتدا راهش را مشخص كند و بداند بالا رفتن تا كجا؟ چرا يك دانشجو نبايد بداند كه دلش چه مي خواهد بخواند و مملكتش چه مي خواهد تا به دنبال آن .شما بايد روي دانش و اطلاعات تكيه كنيد كه چقدر بلديد كه كارشناس بشويد يعني بايد كار را بشناسيد. شما به فكر اين هستيد كه هنوز در ليسانس براي فوق ليسانس چه بخوانيد و در فوق ليسانس به اين فكريد كه براي دكتري چه كنم؟ بعد از سپري كردن همه ي اينها تازه با خود مي گوييد كه من كجا كار پيدا بكنم . ببينيد اين ها كه متاسفانه گريبان گير جوانان ما شده است جرياني است كه مانند موجي است كه هركس را كه بخواهد جلوي آن بايستد له مي كند . ما بايد كشور عزیز خودمان را دوست بداريم كدام يك از كشور هاي ديگر آنقدر محصولات كشاورزي دارد و آنقدر خوي هاي مختلف نسبت به مساحتش در بازار همه چيز پيدا مي كنيد كه اين به خاطر اين خرده اقليم هايي است كه در كشور ما وجود دارد. كدام مملكت از مملكت ما بهتر است . ... خاك عالي دارد با اين وسعت كم شما بايد فكر كنيد كه مملكت را بسازيم و ديگران را سمت خودمان بكشيم . الان شما هستيد كه كشور بايد به دست شما ساخته شود .تفكرات ما متاسفانه اين طوري است. فعاليت هاي سي ساله ما نشان مي دهد كه ما خواستيم براي كشور خودمان هر طور كه شده كاري بكنيم و اصلا دنبال پول نبوديم . ما نمي دانيم كه چه مي خواهيم در نتيجه اين مي شود كه ما به دنبال تصورات مي گرديم . درنهايت من يك چيزي به شما مي توانم بگويم و آن اين كه سعي كنيد كه در كارتان موفق و علاقه مند باشيد و به همين رشته آبياري و زهكشي عشق بورزيد عشق موتور پيشرفت است. پشتوانه همه چيز عشق است اگر عشق نباشد بهترين رشته هايي كه شما فكر مي كنيد اون هم كارايي ندارد اول بايد كار را بلد باشيد اكنون سعي ما اين است كه زمينه هايي را فراهم كنيم كه شما بتوانيد خدمت كنيد اگر هدف خدمت باشد هميشه امكانات هست سعي كنيد كارشناس موفق شويد و كسي كه كارشناس موفقي شود در محيط كاري زمينه گرايش هاي خود را پيدا مي كند . سخن آخر اينكه شماها بايد شرايطي را ايجاد كنيد كه ديگران بيايند در اينجا كار كنند و براي خودتان هم كار باشد با شرايط اولي .منتهي بايد از مراكز استان بيرون برويد و جاهاي ديگر را به مراكز استان تبديل كنيد از نظر من هيچ كدام از شما نياز به مشاور نداريد خودتان مي توانيد راهتان را پيدا كنيد
كمي فكر كنيد كدام گرايش و يا كدام درس بد است؟ در اين مدت كه شما اين همه درس خوانديد هنوز نمي دانيد كه به چه گرايشي علاقه داريد؟


مهندسی عمران (ترجیحا گرایش های مربوط به آب)
اين گرايش از گرايش هاي دوازده گانه رشته عمران مي باشد.
مواد امتحاني و ضرايب آنها:
زبان تخصصي (1)، رياضيات (1)، مكانيك سيالات (1)، مكانيك خاك (1)، مقاومت (1)، تحليل سازه (1)
زمينه هاي فعاليت فارغ التحصيلان:
از مزيت دانشجويان كارشناسي آب اين است كه گرايشي بين رشته اي است، بنابراين تمام كارهايي كه در چارچوب آب است را انجام مي دهد مانند طراحي سيستم هاي آبياري، طراحي سازه هاي انتقال آب، طراحي سيستم هاي آبرساني روستايي و شهري، مطالعات هواشناسي هيدرولوژي،برنامه ريزي منابع آب.
هواشناسي كشاورزي
اين گرايش از سال 82 در دانشكده كشاورزي دانشگاه فردوسي مشهد ايجاد شده و 3 نفر پذيرش مي نمايد. علاوه بر مشهد شيراز هم از سال 82 سه نفر دانشجو مي گيرد.
از مزاياي انتخاب اين رشته كم بودن تعداد فارغ التحصيلان در اين رشته است بگونه اي كه تنها سه نفر داراي مدرك دكتري در اين رشته مي باشند.
از معايب اين رشته در وهله اول عدم وجود اساتيد مجرب مي باشد. زيرا بيشتر اساتيد هواشناسي دانشكده داراي مدرك دكتراي هواشناسي فيزيك مي باشند و توانايي لازم در تشريح ارتباط بين هواشناسي و كشاورزي را ندارند. لذا دانشجوي اين گرايش خود بايد پيش گام و جوينده مطلب در اين زمينه باشد.
از ديگر معايب اين رشته امكان شركت ساير گرايش ها از جمله زراعت و خاكشناسي در اين رشته مي باشد گرچه تاكنون كمتر شركت كرده اند.
مواد امتحاني و ضرايب آنها:
آمار (3)، هواشناسي (3)، هيدرولوژي (3)، رياضي (2)، زبان تخصصي (2)
دروس اختياري پيشنهادي:
زبان تخصصي، سنجش از راه دور، هيدرولوژي مهندسي، رابطه آب ، خاك و گياه، مهندسي محيط زيست
آمار اصلي ترين درس براي شركت در آزمون مي باشد. منبع اصلي هواشناسي جزوه دكتر جليلي و نيز جزوه دكتر موسوي است. هيدرولوژي از منابع هيدرولوژي كاربردي دكتر عليزاده طرح مي شود. كتاب رابطه آب و خاك دكتر عليزاده نيز منبع مي باشد.
زمينه هاي فعاليت فارغ التحصيلان:
پژوهشكده هاي اقليم شناسي، سازمان هوا شناسي و ساير مراكز تحقيقاتي
گرایش های کارشناسی ارشد با مواد امتحانی و ضرایب آنها:
الف- مهندسی کشاورزی - آبیاری و زهکشی
۱- زبان عمومی و تخصصی با ضریب ۲
۲- ریاضیات با ضریب ۲
۳- هیدرولیک و هیدرولیک انهار با ضريب ۲
۴- رابطه آب و خاک وگیاه با ضريب ۲
۵- سیستم های آبیاری با ضريب ۳
۶ـ مهندسی زهکشی با ضريب ۳
ب- مهندسی کشاورزی - سازه های آبی
۱- زبان عمومی و تخصصی با ضریب ۲
۲- ریاضیات با ضریب ۲
۳- هیدرولیک و هیدرولیک انهار با ضريب ۳
۴- هیدرولوژی با ضریب ۲
۵- مکانیک خاک با ضریب ۲
۶- ساختمان های انتقال و توزیع آب با ضريب ۳
ج- مهندسی کشاورزی - منابع آب
۱- زبان عمومی و تخصصی با ضریب ۲
۲- ریاضیات با ضریب ۲
۳- هیدرولیک و هیدرولیک انهار با ضريب ۲
۴- هیدرولوژی آب های سطحی و زیرزمینی با ضريب ۴
۵- آمار و احتمالات با ضريب ۲
۶- مدیریت منابع آب با ضريب ۲
د- مجموعه مهندسی عمران با دوازده گرایش
۱- زبان عمومی و تخصصی با ضریب ۱
۲- ریاضیات با ضریب ۱
۳- مقاومت مصالح با ضريب ۱
۴- تحلیل سازه های یک با ضریب ۱
۵- مکانیک خاک با ضریب ۱
۶- مکانیک سیالات با ضريب ۱
این رشته در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری به سه زیر شاخه تقسیم می شود:
۱- مهندسی کشاورزی - آبیاری و زهکشی
۲- مهندسی کشاورزی - سازه های آبی (تاسیسات آبیاری)
۳- مهندسی کشاورزی - منابع آب
البته برخی از دانشجویان بر حسب علاقه در رشته مهندسی عمران شرکت نموده و در صورت کسب رتبه کافی در یکی از دوازده گرایش این رشته می توانند ادامه تحصیل دهند.
* همچنین می توان در رشته هواشناسی کشاورزی ادامه تحصیل داد که توصیه چندانی روی آن نمی شود.
اینجانب عبداله رنجبر دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مهندسی کشاورزی - آبیاری و زهکشی (ورودی ۱۳۸۸) دانشگاه تبریز می باشم.
سايت ژئوماتيك: http://www.e-geomatics.ir
ژئوماتيك - مهندس ابوالفضل رنجبر
ژئوماتیک - مهندس ابوالفضل رنجبر ۲

